P R O M O C I J A

     U Praktikumu, koji je štampan polovinom jula og. nisam davao širi osvrt na promociju pešaka, smatrajući da tu nema nekih posebnih nejasnoća. Medjutim, kako u životu ljudi često zakomplikuju život i tamo gde on nije posebno komplikovan, to je i promocija u praksi izazvala neke nove nedoumice.
        Povod za ovaj tekst mi je nedavno objavljeno mišljenje Geurt-a Gijssen-a o promociji, koji je inače predsednik Komisije za pravila igre, a koji je i ranije u nekoliko navrata svojim mišljenjem izazivao nedoumicu i zabunu kod mnogih sudija. Nesreća je u tome što on zauzima važan položaj u sudijskoj hijerarhiji, pa se mnoge sudije povode za njegovim objašnjenjima.
         Niže navedeni tekst je preuzet sa SAH MAT LISTE, a ispod je i originalni tekst na engleskom jeziku skinut sa sajta: www.chesscafe.com/geurt/geurt.htm         

PRAVILNA PROMOCIJA

Pitanje

Redovno igram na brzopoteznim turnirima ali sam otkrio da u različitim regionima zemlje sudije imaju različit pristup u vezi promocije piona. Evo dva scenarija 1. Pion je stigao na osmi red, ja postavljam promovisanu figuru i pritiskam časovnik. 2. Pion je skinut sa sedmog reda, postavio sam promovisanu figuru i zatim pritisnuo časovnik. (U ovom slučaju pion nije nikada odigrao na polje promocije.) Da li se drugi slučaj smatra kao nepravilan potez? Hvala na pomoći.

Mauricio Răos, (Kolumbija)

Geurt Gijssen odgovara:

Formalno ispravan način promocije jeste

  1. Odigrajte pionom na osmi red
  2. Skinite piona sa tog polja
  3. Postavite novu figuru na to isto polje.

Kada su uvedene elektronske table na turnirima, kompjuter je samo prihvatao promociju ako je učinjena na ovaj način. Ali to je uzrokovalo mnogo više gungule nego skidanje piona sa polja na sedmom redu i stavljanje nove figure na osmom redu tako da je i to takođe uprogramirano. Po mom mišljenju oba načina promocije su prihvatljiva. U Vašem pitanju navodite brzopotezne partije, ali metod promocije, gore navedene, primjenjuje se na sve vrste šaha.

Geurt Gijssen

Question I regularly play in blitz tournaments, but I find that in different regions of the country the arbiters have different approaches in regards to pawn promotion. Here are two scenarios: 1. The pawn reaches the eighth rank, I place the promoted piece, and I press the clock. 2. The pawn is removed from the seventh rank, I place the promoted piece, and I press the clock. (Here the pawn is never played to the square of promotion.) Is the second method considered an illegal move? Thanks for your help. Mauricio Răos, (Colombia)

Answer Formally, the correct way of promotion is

  1. Play the pawn to the eighth rank
  2. Remove the pawn from the square
  3. Put a new piece on the same square.

When electronic boards were introduced in tournaments, the computer only accepted the promotion when it was done in this way. But this caused so much commotion that removing the pawn from the square on the seventh rank and placing a new piece on the eighth rank was also programmed in. In my opinion, both ways of promotion are acceptable. In your question you refer to Blitz games, but the method of promotion above applies to all kinds of chess.

          Pošto su čitaoci pročitali i pitanje i odgovore, evo kako glasi član 3.7 e FIDE Pravila šaha (dalje: Pravila) u originalu, kao i u prevodu.

Član 3.7                                                               Article 3.7

e) Kad pešak dodje na najudaljeniji              e) When a pawn reaches the

red od svoje početne pozicije,                       rank furthest from its starting

on mora biti zamenjen                                     position it must be exchanged

kao deo istog poteza na samom                   as part of the same move on the

polju novom damom, topom,                        same square for a new queen,

lovcem ili skakačem pešakove                      rook, bishop or knight of the

boje. Izbor igrača figure nije                         pawn’s colour. The player’s choice

ograničen samo na figure koje                      is not restricted to pieces that

su bile prethodno odnešene sa                      have been captured previously.

table. Ova zamena pešaka drugom              This exchange of a pawn for

figurom naziva se “promocija ”,                   another piece is called ‘promotion’

a delovanje nove figure                                  and the effect of the new piece is    

počinje istog momenta.                                  immediate.

      Prva varijanta datog odgovora se može akceptirati kao ispravna, uz neke dodatke. Moje je mišljenje da se istom rukom moraju uraditi sledeće radnje: izlazak pešaka na osmi, odnosno prvi red, njegovo uklanjanje i postavljanje promovisane figure i na kraju uključivanje protivničkog sata ! Zašto ?
      Zato što Pravila dopuštaju da se sa dve ruke može izvršiti samo rokada. I to je eksplicitno navedeno u čl.4.1. Svi ostali potezi se čine jednom rukom.
       Rečeni gospodin kaza da je i druga varijanta, po kojoj pešak ne izlazi na poslednji (ili prvi) red, nego se uklanja sa prethodnog reda, a potom stavlja promovisana figura na polje na koje pešak nije nikada kročio, uključuje sat i time je potez promovisanja završen, ispravna. Svoje mišljenje o ispravnosti ovakve promocije temelji na tome da su programi za online prenos partija podešeni da prepoznaju i ovakvu promociju ! E, alal ti mišljenje ili što bi rekao kolega Bogoljub Danković: “E, moj Gijssene.”
        Zastupanje teze o ispravnosti ovakve promocije je, zaista, nonsens. Iole dobar programer će isprogramirati da komjuter prepozna promociju koja bi se izvršila uklanjanjem pešaka sa četvrtog ili petog reda. Čitajući originalni tekst Pravila o promociji (a, može i prevod) vidljivo je da se promocija vrši na najudaljenijem redu o početnog polja tako što se pešak na tom (izlaznom) polju (podvukao autor) menja za novu, promovisanu, figuru. Dakle, nema promocije u letu, sa sedmog (drugog) na poslednje polje, jer pešak mora izaći na poslednji (ili prvi) red. Na kraju, pešak može da izadje i levo i desno od izlaznog polja, ukoliko na istim postoje protivničke figure, koje on može da odnese (pojede). Dakle, još jednom ponavljamo: mora na poslednji (prvi) red.

          Da zaključimo: pri promociji pešak izlazi (mora) na poslednji (prvi)  red, zatim se na istom polju istom rukom uklanja i postavlja nova, promovisana, figura, a onda, takodje, istom rukom uključuje protivnički sat.

          Ako nije tako, onda se radi o nepravilnoj promociji, odnosno o nepravilnom potezu, koji se sankcioniše u zavisnosti o kojoj vrsti šaha je reč. Ako je u pitanju standardni (klasični) šah, kažnjava se opomenom uz dodatak protivniku od DVA minuta, a ako je to treća opomena sledi gubitak partije. Isti je režim i za ubrzani šah. U slučaju da je učinjena nepravilna promocija u brzopoteznoj partiji, a  protivnik to reklamira saglasno pravilima brzopoteznog šaha sledi gubitak partije uz uslov da reklamator ima mogućnost matiranja protivnika bilo kojom serijom legalnih poteza. Ako ne postoji mogućnost matiranja serijom legalnih poteza, rezultat u partiji će biti- remi. Znači, nema promocije u vazduhu, pešak ne može da “glumi” damu ili neku drugu figuru, samo zato što je igrač pri izlasku na izlazno polje rekao: “Dama”, prevrnuti top i dalje je samo top, bez obzira šta je igrač izjavio !!
           Ovaj tekst će ući u izdanje Praktikuma na engleskom jeziku (početkom iduće godine) i iskreno se nadam da će ga pročitati mnoge sudije širom sveta, a kojima nije maternji jezik mix-balkanic (mislim na bilo koji od jezika naroda ex Jugoslavije).
           I, na kraju jedno moje lično mišljenje: prateći i čitajući šta sve sudije iz ostalog dela sveta pitaju gosp. Gijssena, a onda njegove odgovore, koji su često sve drugo samo ne odgovori na postavljeno pitanje ili su samo prosto citiranje Pravila, smatram da su sudije sa ovih prostora BOLJE sudije od onih tamo !!  

                                                                        Mihajlo Savić,                                                                      nosilac tri FIDE titule